Tlatah SAMBONG KRAJAN - Cerita Babagan Sambong Krajan | Banyumasan

Sambong Krajan

Crita babagan Sambong Krajan kuwe ibarat jantungé Desa Sambong. Nek Krajan wis muni, kuwe tandhané punjeré panguasa lan spiritualitasé warga pancèn nang kéné. Nang kéné ana tokoh sing dadi dhalangé ketentreman, yaiku Mbah Praya.

Ayuh disimak ceritané, Lur...

Mbah Praya lan Punjeré Sambong Krajan

Mbiyen, nang Sambong Krajan, ana sesepuh sing jenengé Mbah Praya. Wongé meneng, nanging donga lan pituduhé mancep nang ati. Mbah Praya kuwe dadi pamong sing njaga keseimbangan antarane alam ghaib lan alam nyata. Beliau sing mbuka dalan supaya Sambong Krajan dadi panggonan sing "wingit" nanging "ngayomi".

Nang tlatah Krajan iki, ana pirang-pirang titik sing dadi saksi lakuné manungsa nggolet drajat lan pangkat:

1. Asal-usul Aran "Jendul"

Ana sawijining gundukan lemah utawa punthuk sing rada dhuwur tinimbang liyané, sing banjur diarani Jendul. Critané, Jendul kuwe dadi pralambang "sirah". Sapa baé sing pengin dadi pimpinan (dadi sirahé masyarakat), kudu gelem nungkul lan eling marang sing nang dhuwur. Jendul dadi nggoné Mbah Praya meditasi, mikirna kepriye carané supaya warga Sambong tetep rukun.

2. Belik Pelas

Ora adoh seka kono, ana sumber banyu sing beningé pol, arané Belik Pelas. Jeneng "Pelas" kuwe artiné "mapas" utawa ngilangi rereget. Sapa baé sing duwe niyat dadi pamong desa, kudu "adus" dhisit nang kene—dudu mung adus awak, nanging adus batin. Ngilangi sifat kemaki, sifat srakah, lan sifat sombong supaya pas dadi pejabat, atiné resik kaya banyu belik.

3. Kedung Julang

Lha, iki sing paling kondhang nggo nggolet pulung utawa wahyu jabatan, arané Kedung Julang. "Julang" kuwe artiné nggayuh sing dhuwur. Kedung iki jeru banget lan banyuné tenang. Mbah Praya nate pesen: "Sapa sing pengin njulang drajat, kudu wani nyilem nang jeruné rasa."

Panggonan Ritual Jabatan lan Pangkat

Nganti seprene, Sambong Krajan, utamané nang sakupengé Jendul lan Kedung Julang, isih dadi jujugan wong-wong sing duwe karep nggayuh drajat. Apa kuwe sing pengin dadi Lurah, Carik, Pamong Desa, nganti sing pengin dadi Pegawai Negeri (PNS).

Nanging, ritual nang kene dudu ritual sing aneh-aneh, Lur. Miturut critané Mbah Praya, wong sing teka mrene kuwe kuduné nglakoni:

Tirakat: Ngurangi turu lan mangan nggo nguji tekad.

Nening: Meneng nang pinggir Kedung Julang nggo ngrungokna swarané alam, supaya nek dadi pimpinan ora budeg kupingé krungu sambaté rakyat.

Donga: Pasrah marang Gusti, merga drajat kuwe titipan, dudu hake manungsa.

"Jabatan kuwe dudu nggo gagah-gagahan, nanging nggo nanggung amanah. Nek niaté mung nggo mulyakna pawaké dhewek, Kedung Julang ora bakal paring 'pulung'," kuwe dadi wejangané Mbah Praya sing isih diugemi warga.

Makna Humanis kanggo Awake Dhewek

Sambong Krajan dudu mung panggonan mistis, nanging panggonan nggo ngilo (berkaca). Jendul ngajari awake dhewe aja sombong, Belik Pelas ngajari awake dhewe kudu resik, lan Kedung Julang ngajari awake dhewe nek nggayuh gegayuhan kuwe butuh perjuangan sing jero.

Dadi, nek rika dolan ming Krajan, elinga marang perjuangané Mbah Praya. Drajat lan pangkat kuwe bonus, sing utama yaiku kepriwe awake dhewek bisa dadi manungsa sing maédahi kanggo wong liya.

Kepriye, Lur? Apa rika pengin daktulisna tata cara "Tirakat" sing luwih detil miturut crita rakyat nang Sambong Krajan? 

Misteri lan Berkahe Tempuran Kedung Julang

Srengenge wis mulai mingser ngulon, cahyane katon semu abang neng langit Desa Sambong Krajan. Mbah Praya, wong tuwa sing wis dadi "pepundhen" neng desa kono, lagi anteng lendehan neng lincak ngarep omahe. Sanajan wis sepuh, sorot matane isih katon tajam, nggambaraken kawicaksanan wong sing wis kakehan mangan uyahing urip.

"Mbah, napa leres nek ajeng dadi lurah utawa pejabat niku kudu 'ngumbah awak' neng Tempuran?" takone salah siji pemuda desa sing lagi dolan.

Mbah Praya mesem, njot njupuk bako sangan banjur ngelinting udud klobot. "Crita kuwe dudu mung perkara mistis, Ngger. Kuwe babagan niat lan ngerteni asale awak dhewe."

Asal-Usule Aran Jendul lan Kedung Julang

Mbah Praya mulai crita. Jaman biyen, wilayah Sambong Krajan kuwe dadi titik kumpul energi sing gedhe. Ana panggonan sing diarani Jendul. Arane Jendul merga tanahe sing njedhul utawa munjul dhewe tinimbang tanah liyane, dadi pralambang sapa wonge sing pengin "munjul" utawa dadi pimpinan, kudu nduweni dhasar sing kuat neng kene.

Lha nek Kedung Julang, kuwe kedung sing jeru banget. "Julang" kuwe tegese sapa sing "nyawang mendhuwur" (nggayuh gegayuhan gedhe). Neng kene iki, telung aliran kali ketemu dadi siji sing diarani Tempuran.

Tempuran: Ketemune Kali-Kali Keramat

Mbah Praya njelasna nek Tempuran Kedung Julang kuwe dudu sembarang tempuran. Kuwe titik ketemune:

Kali Kacangan: Sing nggawa filosofi "aja kacang ninggal lanjaran", dadi pejabat aja lali karo asal-usule.

Kali Penambangan: Lambang golet rejeki lan nambang kabecikan kanggo rakyat.

Kali Sigar Pandan: Lambang kawibawan lan arume jeneng, kaya gandane kembang pandan.

Ritual lan Belik Pelas

Kanggo wong sing duwe niyat dadi Lurah, Carik, utawa Pegawai Negeri, ana laku sing kudu dijalani. Dudu nembah setan, tapi luwih maring "olah rasa".

"Wong sing arep dadi pejabat kuwe kudu reresik neng Belik Pelas," jere Mbah Praya. "Pelas" kuwe artine "pelas" utawa dadi padhang. Wong kudu wis resik atine saka sifat kemrungsung sadurunge munggah maring Tempuran Kedung Julang.

Tata carane:

Sing dadi syarat utama dudu sesajen sing aneh-aneh, tapi niat suci.

Wong mau kudu teka neng Tempuran pas malem-malem tartamtu, biasane Jemuah Kliwon utawa Selasa Kliwon.

Lakon 'kungkum' utawa adus neng titik ketemune telu kali mau dadi simbol nunggalaken tekad, pikiran, lan tumindak.

Sawise kuwe, kudu ngrasakna adheme banyu lan swarane alam, minangka tanda yen dadi pejabat kuwe kudu bisa "ngademna" suasana lan ngrungokna swara rakyat (alam).

Pesen Humanis Mbah Praya

Mbah Praya nyedhot udude jero-jero banjur ngetokna keluke. "Dadi, sapa bae sing maring Tempuran, sejatine lagi ngilo maring awake dhewe. Apa wis pantes dadi pengayom? Apa wis siap 'kejegur' neng masalah rakyat kaya kejegur neng Kedung Julang sing jeru?"

Mbah Praya mungkasi critane kanthi pesen, yen ritual kuwe mung sarana. Sing nentukna dadi orane tetep Gusti Allah lan sepira gedhene pengabdian marang masyarakat. "Aja mung golet jabatane, tapi goleto berkahing Gusti liwat dalan ngladeni wong akeh," omonge Mbah Praya karo mesem tulus.

Criose TOEMENGGOENG